Αριστοφάνη Δ. Ζαμπακίδη
Καθηγητού Ανωτέρας Εκκλ. Σχολής Κρήτης
ΕΝΝΟΙΑ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ, ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟΥ ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΥ
1. Εννοιολογική προσέγγιση του αποκρυφισμού
Βασική προϋπόθεση στη μελέτη και την έρευνα του θέματός μας αποτελεί η κατανόηση της έννοιας "αποκρυφισμός". Αν επιχειρήσουμε να κάνουμε σύντομη περιγραφή ή να δώσουμε απλό ορισμό της έννοιας αυτής, δεν θα το επιτύχουμε με ευκολία, διότι ο αποκρυφισμός σαν φαινόμενο ή σύστημα θρησκευτικών ιδεών περιλαμβάνει διδαχή για «απόκρυφα πράγματα», "απόκρυφες επιστήμες"[1], μυστικισμό, πνευματι
σμό[2], "απόκρυφες μεθόδους-πρακτικές"[3] και θεοσοφία[4]. Για το λόγο αυτό ποικίλουν οι ορισμοί τους οποίους έδωσαν κατά καιρούς όσοι ασχολήθηκαν συστηματικά μ' αυτόν.
Ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι ο αποκρυφισμός "είναι συνονθύλευμα μυστικιστικών εμπειριών και συνδυασμός μυστηριακών διδασκαλιών των Γνωστικών, του πνευματισμού και της μαγείας"[5] και άλλοι ότι πρόκειται για μία απόρρητη διδασκαλία, σε ποικίλες μορφές, που μεταδίδεται μυστικά από γενιά σε γενιά μόνο στους μυημένους.
Οι αποκρυφιστές υποστηρίζουν ότι ο αποκρυφισμός δεν είναι απλά μία επιστήμη ή μία φιλοσοφία, αλλά η Επιστήμη, η Φιλοσοφία, η Ηθική και η Θρησκεία[6].
Σε φιλοσοφικό λεξικό δίδεται ο ακόλουθος ορισμός: "Αποκρυφισμός είναι διάφορες διδασκαλίες, που παραδέχονται πως υπάρχουν στον κόσμο υπερφυσικές, απρόσιτες στην επιστημονική έρευνα, δυνάμεις και φαινόμενα και επεξεργάζονται πρακτικούς τρόπους για να μπορούν να επικοινωνούν οι άνθρωποι με τις δυνάμεις αυτές (μαγεία, πνευματισμός κ.λπ.). Στα πλαίσια της θεοσοφίας, τις αποκρυφιστικές ιδέες τις προπαγάνδισε με ιδιαίτερη δραστηριότητα ο Ρ. Στάινερ, ο οποίος ισχυριζόταν πως η μυστικολογία είναι θετική πειραματική επιστήμη. Στην πραγματικότητα ο αποκρυφισμός, παρ' όλο που διατυπώνει μερικές θέσεις του στην γλώσσα της φυσικής, δεν περιέχει ούτε ίχνος επιστημονικότητας"[7].
Άλλοι μελετητές του φαινομένου δέχονται ότι "ο αποκρυφισμός προσφέρεται φαινομενικά σαν μια διέξοδος, η οποία φαίνεται να καλύπτει ποικίλες ανάγκες: κοινωνικές, πολιτιστικές, θρησκευτικές, θεραπευτικές, επιμορφωτικές, υπαρξιακές, αποκρύπτοντας αρχικά τη ζοφερή πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από όλα αυτά"[8].
Σύμφωνα με το σχολικό εγχειρίδιο του Μ.Θ. της Β' Λυκείου "Χριστιανισμός και Θρησκεύματα", ο αποκρυφισμός είναι "μαγικό σύστημα εκμετάλλευσης των απόκρυφων δυνάμεων της φύσης και του ανθρώπινου πνεύματος"[9].
Ορισμένοι θρησκειολόγοι υποστηρίζουν ότι ο όρος «χρησιμοποιείται συχνά και για κάποια αποκρυφιστική επιστήμη ή για ορισμένες μορφές μαγείας. Σε όλα τα είδη του αποκρυφισμού οι γνώσεις αποκτώνται με αντιλήψεις έξω από τα αισθητήρια όργανα. Σε αντίθεση με τον πνευματισμό (ο αποκρυφισμός) δεν ανάγει τα γεγονότα που συμβαίνουν στην επίδραση των πνευμάτων"[10].
Έχει διατυπωθεί και ο ακόλουθος περιγραφικός ορισμός: "Αποκρυφισμός είναι κάθε κίνηση που ασχολείται με τις απόκρυφες δυνάμεις, τις σατανικές πρακτικές και τις παγανιστικές λατρείες και συνήθως προσπαθεί να μιμηθεί τον Χριστιανισμό αδέξια"[11].
Σε επίσημο αποκρυφιστικό έντυπο συναντούμε τον έξης ορισμό: "Αποκρυφισμός είναι η διδασκαλία και η ύπαρξις μιας παγκοσμίου Αδελφότητος και Ιεραρχίας υφισταμένης επί του πλανήτου μας από καταβολής Κόσμου, αποτελουμένης από άνδρας και γυναίκας έπιτελέσαντας τον επί της Γης προορισμόν του ανθρώπου, όστις συνίσταται εις την απαλλαγήν των δεσμών του τροχού των γεννήσεων και των θανάτων, και οι οποίοι κατά τας προβιωτάς των κατώρθωσαν να φθάσουν εις τα τελικά πεπρωμένα κάθε ανεξαιρέτως ανθρώπου, καταστάντες, 'υιοί Θεού' ή επίγειοι Θεοί, ή θείοι άνδρες, ή Άγιοι Θαυματουργοί"[12].
Ύστερα από την περιγραφή της έννοιας του αποκρυφισμού, την οποία έδωσαν θρησκειολόγοι, φιλόσοφοι, θεολόγοι και γνωστά πρόσωπα αποκρυφιστικών κινημάτων ή ομάδων, θεωρούμε ότι ο αποκρυφισμός περιλαμβάνει όλα όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως. Επί πλέον θα μπορούσαμε να συμπεριλάβουμε στην έννοια του αποκρυφισμού γεγονότα και φαινόμενα, τα οποία λαμβάνουν χώρα εκτός του επιστητού, σ' ένα κόσμο πνευματικό και αόρατο. Τα φαινόμενα αυτά δεν μπορούν να εξετασθούν και να ερευνηθούν με βάση τους φυσικούς νόμους και τα επιστημονικά δεδομένα. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο μέλη των λεγομένων "απόκρυφων επιστημών" υποστηρίζουν[13], χωρίς να μπορούν να το αποδείξουν, ότι μέσα στον άνθρωπο και σε ολόκληρο το σύμπαν υπάρχουν τεράστιες "απόκρυφες δυνάμεις". Οι δυνάμεις αυτές, σύμφωνα με τους αποκρυφιστές, μπορούν να γίνουν προσιτές στον άνθρωπο με τη μύηση[14] και τη γνώση[15].
Για να έχουμε, όμως, ολοκληρωμένη εικόνα της έννοιας του αποκρυφισμού, θεωρούμε αναγκαία και τη μελέτη του χαρακτήρα του. Ο αποκρυφισμός, εφόσον ασχολείται με τα περί του Θεού[16], έχει άποψη περί του ανθρώπου[17] (ανθρωπολογία) και επιχειρεί να ερμηνεύσει γεγονότα και φαινόμενα του σύμπαντος[18], δηλαδή κοσμολογία, έχει και θρησκευτικό χαρακτήρα.
Πολλοί σήμερα δέχονται[19] ότι ο αποκρυφισμός προβάλλει σύστημα κοσμοθεωρίας με μεσσιανικές βιοθεωρίες και ότι μέσω των απόκρυφων τεχνικών του επιδιώκει να απαντήσει σε αγωνιώδη μεταφυσικά ερωτήματα του ανθρώπου. Διάφορες ομάδες[20] και παραθρησκευτικά κινήματα[21], που έχουν σχέση με τον αποκρυφισμό, επίμονα διδάσκουν[22] ότι αποτελούν τη βάση και την ουσία της Θρησκείας, της Επιστήμης, της Φιλοσοφίας και της Ηθικής. Στη διακήρυξη αυτή είχαν προβεί τον προηγούμενο αιώνα δύο βασικά στελέχη του διεθνούς αποκρυφισμού, η Annie Besant[23], η οποία υπήρξε μέλος αγγλικής θεοσοφικής εταιρίας, και η Helen Blavatsky από τη Ρωσία. Η δεύτερη επιδόθηκε περισσότερο στον Ινδουισμό και έχασε την αίγλη της στο χώρο της θεοσοφίας. Αυτό συνέβη, διότι τα θαύματα της Η. Blavatsky υποβλήθηκαν σε επιστημονική εξέταση από την "Εταιρία Ψυχικών Ερευνών" του Λονδίνου. Εκεί διαπιστώθηκε αγυρτεία και παραπλάνηση των οπαδών της. Αναφέρθηκε μάλιστα ότι η έκθεση της επιτροπής ήταν δυσμενής για τη θεοσοφική εταιρία, όταν δημοσιεύθηκε στα "Proceedings of the Society for Psychical Research" τον Δεκέμβριο του 1884, στις σελίδες 209-401 με τον τίτλο "Report on Phenomena connected with Theosophy"[24]. Το κύρος της θεοσοφικής εταιρίας υπέστη τότε σοβαρό κλονισμό. Ο θάνατος της Η. Blavatsky έφερε στο προσκήνιο την Α. Besant. Αυτή υπήρξε διάδοχός της στη θεοσοφική εταιρία και έδωσε νέα ώθηση στον αποκρυφισμό.
Η Η. Blavatsky[25], η οποία θεωρείται κύρια εκπρόσωπος της θεοσοφίας στον ευρωπαϊκό χώρο, είχε κατορθώσει με μεγάλη δεξιότητα να συγκεντρώσει όλες τις παραδόσεις του αποκρυφισμού στο σύγγραμμά της "Η Ίσις αποκαλυπτομένη". Υπήρξε πνευματικός διάμεσος (medium) από νεαρή ηλικία και πολύ γρήγορα επιδόθηκε στον πνευματισμό και τον αποκρυφισμό.
Αναφερόμαστε στην Α. Besant και την Η. Blavatsky, επειδή αυτές πρωτοπορούν στο χώρο της θεοσοφίας και του αποκρυφισμού τους δύο τελευταίους αιώνες και στις ιδέες αυτών των δύο στηρίζονται οι περισσότεροι από τους νεότερους αποκρυφιστές.
Οφείλουμε ακόμη να αναφέρουμε ότι κάθε επί μέρους "απόκρυφη επιστήμη" εφαρμόζει ιδιαίτερες πρακτικές και τελετουργικό[26].
Μέσα από τις τελετουργικές πράξεις του αποκρυφισμού ο άνθρωπος έρχεται σε επαφή με το "θείον"[27], όπως οι ίδιοι το αποκαλούν, και γνωρίζει τα μυστήρια της ουσίας και του πνεύματος του. Οι προσπάθειες των αποκρυφιστών κατατείνουν στο να απαλλαγεί ο άνθρωπος από τις άλλες θρησκείες, να καθαρθεί από τις πλάνες τους και στη θέση τους να τοποθετήσει την απόκρυφη γνώση και σοφία. Ακολουθεί μία ανεξερεύνητη πορεία προς τη "νιρβάνα" (σωτηρία, τελείωση του ανθρώπου), ώστε να "διευρυνθεί"[28] η ανθρώπινη συνείδηση και να ξαναζήσει ο άνθρωπος τη θρησκεία του με την πίστη σε ειδωλολατρικούς φυσικούς θεούς.
Ο βασικότερος στόχος[29] μιας αποκρυφιστικής κοινότητας είναι η επεξεργασία και η διάδοση της θρησκείας της. Γι' αυτό και σε πολλές παραφυάδες του αποκρυφισμού διάσπαρτος είναι ο πανθεϊσμός[30], η νεο-ειδωλολατρεία (Neo-paganismus), η μαγεία και ο σατανισμός[31]. Ο τελευταίος, επιχειρώντας να μιμηθεί τον μυστηριακό χαρακτήρα της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας και τον μυστικισμό της[32], παρουσιάζεται να τελεί λατρεία, να χρησιμοποιεί σύμβολα, τα οποία αποτελούν βασικό στοιχείο της λατρείας του, να προβαίνει σε θυσίες[33] και να προβάλλει τις σατανικές πρακτικές και τις παγανιστικές-νεοειδωλολατρικές τελετές[34] του.
Αριστοφάνη Δ. Ζαμπακίδη
Ο ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ
Ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση
του προβλήματος
Εκδόσεις Μυγδονία
H συνέχεια παρακάτω...
Login
Υπενθύμιση κωδικού